1. Hafta: İklim Değişikliği — Sıcaklık Artışı mı, Denge Kaybı mı?
İklim değişikliğini genellikle tek bir sayı üzerinden tartışıyoruz: 1,5 derece. Oysa mesele yalnızca termometredeki artış değil. Mesele, gezegenin karbon döngüsünün ritminin bozulması.
Gezegensel sınırlar yaklaşımında iklim değişikliği, sistemin en kritik eşiklerinden biri olarak tanımlanır. Bilimsel uyarı nettir: Karbon dengesi güvenli alanın dışına doğru ilerlemektedir.
Karbon Döngüsü Neden Bu Kadar Kritik?
Sanayi devrimi öncesinde atmosferdeki karbondioksit seviyesi yaklaşık 280 ppm civarındaydı. Bugün bu değer 420 ppm sınırına dayanmış durumdadır.
Fosil yakıtlar milyonlarca yıl boyunca yer altında kilitli kalmış karbonu içerir. İnsanlık iki yüzyıl içinde bu karbonu hızla atmosfere geri taşımıştır.
Sonuç olarak:
- Ortalama sıcaklık artışı
- Buharlaşma hızlanması
- Kuraklık ve ani yağış döngülerinin sertleşmesi
- Orman yangınlarının artışı
- Tarımsal üretimde dalgalanma
Yani mesele yalnızca sıcaklık değil; hidrolojik ve biyokimyasal denge kaybıdır.
Türkiye’de İklim Gerçeği
Türkiye, Akdeniz havzasında yer aldığı için küresel ortalamadan daha hızlı ısınma riski taşımaktadır.
Son 30 yılda:
- Enerji talebi belirgin biçimde artmıştır.
- Elektrik üretiminde kömür ve doğal gaz hâlâ önemli paya sahiptir.
- Yenilenebilir enerji kapasitesi artmaktadır ancak toplam tüketim de yükselmektedir.
Türkiye’nin karşı karşıya olduğu başlıca riskler:
- Uzayan kurak dönemler
- Baraj doluluk oranlarında dalgalanma
- Tarım havzalarında su stresi
- Kıyı bölgelerinde aşırı hava olayları
- Orman yangınlarında artış
Yapılanlar ve Eksikler
Olumlu adımlar:
- Yenilenebilir enerji yatırımlarındaki artış
- Enerji verimliliği mevzuatındaki gelişmeler
- Bazı belediyelerde iklim eylem planları
Eksikler:
- Kömür yatırımlarının tamamen sonlandırılmamış olması
- Enerji talebini azaltmaya yönelik yapısal dönüşümün yavaşlığı
- Tarım ve su politikalarının iklim riskine göre yeniden tasarlanmamış olması
Birey Ne Yapabilir?
- Enerji verimli konut ve cihaz kullanımı
- Gereksiz tüketimi azaltmak
- Yerel ve mevsimsel gıda tercih etmek
- Ulaşımda daha düşük karbonlu seçeneklere yönelmek
- Yerel yönetimlerden iklim eylem planı talep etmek
Karbon azaltımı yalnızca bir fedakârlık değil; aynı zamanda ekonomik ve toplumsal dönüşüm fırsatıdır.
Önümüzdeki Yazı
2. Hafta: Tatlı Su Krizi — Türkiye Su Fakiri mi Oluyor? Yeraltı sularından tarım politikalarına kadar suyun matematiğini ele alacağız.
Yorumlar
Kalan Karakter: